Ижтимоий тармоқлар — вақт ўғрисими ёки имкониятлар манбаи?
Бугунги рақамли даврда ижтимоий тармоқлар ҳаётимизнинг ажралмас қисмига айланди. Улар орқали янгилик оламиз, билим эгаллаймиз, иш топамиз, шахсий бренд яратамиз ва глобал ҳамжамият билан боғланамиз. Бироқ бу имкониятлар ортида вақт, эътибор ва руҳий саломатликни йўқотиш хавфи ҳам мавжуд. Савол туғилади: ижтимоий тармоқларни оқилона бошқариш мумкинми ёки улар бизни бошқараяптими?
Сўнгги маълумотларга кўра, дунё бўйича ижтимоий тармоқлардан фойдаланувчилар сони 5,24 миллиард нафарни ташкил этади. Бу жаҳон аҳолисининг тахминан 64 фоизига тенг. Фойдаланувчилар кунига ўртача 2 соат 23 дақиқа вақтни ижтимоий тармоқларда ўтказади.
Энг оммабоп платформалар қуйидагилар:
Facebook — тахминан 3,07 миллиард фойдаланувчи
YouTube — 2,5 миллиард атрофида
Instagram — 2 миллиардга яқин
TikTok — 1,9–2 миллиард
X (собиқ Twitter) — 600 миллиондан ортиқ
LinkedIn — 1 миллиардга яқин аъзо
Ёш гуруҳлари кесимида қаралганда, YouTube деярли барча ёш тоифалари орасида энг кўп ишлатиладиган платформа ҳисобланади. 18–29 ёшлиларнинг қарийб 90 фоиздан ортиғи ундан фойдаланади. Instagram ва TikTok эса айниқса ёшлар орасида жуда оммалашган. 30 ёшдан юқори аудитория орасида Facebook ҳали ҳам фаоллигини сақлаб қолган.
Бу рақамлар ижтимоий тармоқлар шунчаки кўнгилочар восита эмас, балки улкан ахборот ва таъсир майдонига айланганини кўрсатади.
Қайси платформа нима учун фойдали?
Telegram — шахсий ахборот маркази
Telegram оддий ёзишма иловаси эмас. Уни тўғри бошқарилса, шахсий ахборот кутубхонасига айлантириш мумкин. Канал ва гуруҳларни мавзулар бўйича ажратиш, ортиқча билдиришномаларни ўчириш, муҳим маълумотларни сақлаш — самарадорликни оширади. Акс ҳолда эса узлуксиз хабарлар оқими диққатни парчалайди.
LinkedIn — профессионал ўсиш майдони
LinkedIn керакли мутахассислар билан танишиш, тажриба алмашиш ва шахсий бренд шакллантириш имконини беради. Бу ерда фақат иш қидириш эмас, балки ўз билим ва ютуқларингизни намоён этиш муҳим. Мунтазам ва мазмунли фаоллик янги имкониятлар эшигини очади.
YouTube — билим манбаи
YouTube бугунги кунда энг катта видео кутубхоналардан бири ҳисобланади. Дастурлаш, дизайн, чет тили, маркетинг ёки турли амалий кўникмаларни ўрганиш мумкин. Энг муҳими — томоша қилиш билан чекланиб қолмасдан, ўрганилган билимни амалда қўллаш.
Instagram — визуал портфолио
Instagram ижодкорлар ва тадбиркорлар учун рақамли ташриф қоғози вазифасини бажаради. Суратчи, дизайнер, ошпаз ёки ҳунарманд ўз ишларини намойиш қилиб, мижоз топиши мумкин. Бироқ бошқалар ҳаётини узлуксиз кузатиш руҳий босимни кучайтириши мумкин. Шунинг учун мақсадли фойдаланиш муҳим.
X — тезкор фикр ва глобал мулоқот
X платформаси қисқа ва лўнда фикр билдириш имконини беради. У орқали глобал янгиликлар ва экспертлар қарашларини кузатиш мумкин. Бироқ баҳс-мунозараларга ҳаддан ташқари берилиб кетиш салбий таъсир кўрсатиши мумкин.
TikTok — тренд ва креативлик
TikTok қисқа формат орқали тезкор контент тарқатади. У ерда тил ўрганиш, фойдали маслаҳатлар олиш ва креатив ғояларни синаб кўриш мумкин. Бироқ вақт назорати бўлмаса, соатлар қандай ўтганини сезмай қолиш осон.
Substack ва Medium — чуқур таҳлил
Бу платформалар узун форматли, таҳлилий мақолалар учун мўлжалланган. Улар тезкор ва юзаки ахборотдан кўра чуқур фикрлашни рағбатлантиради. Ўқиш билан бирга ёзиш кўникмасини ҳам ривожлантириш мумкин.
Facebook — рақамли ҳамжамият
Facebook ҳали ҳам катта аудиторияга эга. Тематик гуруҳлар орқали касбий маслаҳат олиш, иш топиш ёки тадбирлар ҳақида маълумот олиш мумкин. Асосий лентани мақсадсиз кўздан кечириш ўрнига, фойдали ҳамжамиятларда иштирок этиш самаралироқ.
Ижтимоий тармоқлар — бу имконият. Улар орқали билим олиш, даромад топиш, шахсий бренд яратиш ва халқаро майдонга чиқиш мумкин. Бироқ бунинг учун оддий истеъмолчидан фаол ижодкорга айланиш керак. Фақат кўриш ёки ўқиш билан чекланманг — яратинг, ёзинг, фикр билдиринг. Шунда ижтимоий тармоқлар вақт ўғриси эмас, балки ривожланиш воситасига айланади. Вақт — энг қиммат ресурс. Уни қандай сарфлаш эса ҳар бир инсоннинг ўз қўлида.
Авазбек Олимов
ЎЗДЖТУ талабаси